Sparen en spenderen
We zijn geprogrammeerd om te accumuleren. Tientallen jaren lang hebben we onszelf getraind. Niet gierig zijn, maar wel prijsbewust. Flink sparen, je geld verstandig beheren, en het laten groeien. Koop je eigen woning, huur niet. Geen zotte dingen doen, geen schulden. Dat zijn zaken die er diep inzitten bij ons. We noemen dat in personal finance de fase van accumulatie. Eigenlijk betekent dat: heel je werkende leven timmeren aan een berg geld, voor later of voor ongelukken. Een vast onderdeel van financiële coaching en van deze artikels. Optimaal je geld beheren begint met niet al te veel te spenderen. Prima!
De keerzijde van de medaille is dat we totaal onvoorbereid zijn om uiteindelijk dat geld uit te geven. We excuseren ons wat lacherig met girl math als we gaan shoppen. Eigenlijk willen we wel leuke spullen, maar wat gaan de mensen denken? Een ondernemer die goed boert en met een grote auto rondrijdt, dat vinden we al snel een patser. En een dame met een Delvaux, dat is een kakmadam. Niemand die zegt: “die heeft daar vast heel haar leven hard voor gewerkt, go girl!”. In onze cultuur zit niet alleen verankerd dat je moet sparen, maar ook dat geld uitgeven een beetje fout is. De Belgen en Nederlanders hebben geen vieze credit cards, maar een vet spaarboekje.
En we blijven sparen (ontdek ook jouw cijfer)
Dat gevoel stopt niet wanneer we met pensioen gaan. Uit studies1 blijkt dat in welvarende landen de grote meerderheid van de mensen die overlijden nog net zoveel geld hebben als toen ze 65 waren. Gouden jaren, van het leven genieten na een leven van werken? Vergeet het. We doen geen euro op!
Het mediaan vermogen van een Belg van 55-64 jaar is 338.000 €. Dat vermogen wordt na de leeftijd van 75 jaar... tromgeroffel... 334.000 €. Krek even veel. Nog eens: we spenderen na ons pensioen nauwelijks meer.
Kijk naar de voetnoot2 (altijd de kleine lettertjes lezen hé) als je wil weten waar jij nu staat voor je leeftijd.
Na een leven trainen om niet te veel geld uit te geven, moet je dus eigenlijk leren om geld uit te geven. Morgan Housel schreef er The Art of Spending Money over. Ja, geld uitgeven is een kunst, en het is verdorie geen gemakkelijke kunst. Er komt een hele hoop emoties bij kijken, bijvoorbeeld schuldgevoel, na zo veel jaren van doe maar gewoon.
En toen deed ik iets zot.
Ook ik zit in die periode van het leven, en heb het er knap moeilijk mee om te decumuleren. Maar onlangs maakte ik iets mee wat mij heel veel duidelijk maakte.
Het was mijn verjaardag en ik zei: ach kom, je wordt maar één keer zestig en je moet niet altijd zo zuinig zijn. Want ja, ik draai elke euro nog altijd om. Ik haal er veel plezier uit om een keukengadget 2 euro goedkoper ergens anders te vinden en schuim daar alle online winkels voor af. Maar deze keer ging ik eens een zwaar folieke doen. Ik had met mijn gezin afgesproken dat zij niks voor mij hoefden te kopen en dat ik gewoon zelf iets mocht kiezen, dat ik zelf betaalde. Mijn ideetje als hobbykok was om eindelijk eens die grote uitdaging te tackelen: echte goede pizza. Want ik kan wel goed koken, maar kneden en bakken heb ik nog nooit in mijn leven gedaan. Dus ik ga naar een winkel om een pizza oven te kopen.
Mijn research (ik scroll geen uren op Instagram, ik research) bestond uit het verrukt kijken naar iemand die vanuit een foodtruck pizza’s maakte. Die kerel bakte op anderhalve minuut de perfecte pizza. Wauw, fantastisch! Die oven moest ik hebben. Al kost hij 700€. Komaan gast, doe eens zot. Ik stap de zaak binnen waar ze dat merk verkopen en dat is voor een outdoor cook een speelgoedwinkel. Allemaal venten, genre houthakkershemd, een kampvuur geur, en ik zweer dat ik een streepje country op de achtergrond heb gehoord. Ik geraak in een geanimeerd gesprek met een bijzonder goed geïnformeerde verkoper - vandaag een zeldzaamheid in een retail zaak. En die begint over de verdiensten van de ene pizza oven tegenover de andere.
Maar ik was maar met één oor aan het luisteren, want ik was voortdurend aan het staren naar een ander toestel in de achtergrond. Ze verkopen daar nl. ook alle soorten grills, spitten, braaien en barbecues. En mijn lieve god, die diep, diep, díépgroene barbecue daar! Wat een juweel. Om een lang verhaal kort te maken, en het was erg lang, ik heb drie uur in de winkel gespendeerd, ben ik daar buiten gestapt met een Big Green Egg. Nee, een special edition, de Onyx Large Big Green Egg, met natuurlijk wat accessoires erbij. Want wat ben je met een barbecue zonder draaiend spit en extra gietijzeren rooster? En doe maar een voorraad houtskool. Van Zuid-Amerikaanse witte eik, dat spreekt voor zich.
De factuur: 3.000 euro.
Wat heb ik nou gedaan?
De volgende dag stond er in houtskool WTF!? op mijn voorhoofd. Maar verrassend genoeg niet zozeer over dat geld. Ik had geen “wat heb ik nu gedaan” financiële kater. Nee, ik was net verbaasd dat ik me níét schuldig voelde, maar zelfs wat trots. Dus ging ik de aankoop rationaliseren. Waarom was dit zoveel waard?
Zie hier mijn pleidooi, het klopt als een bus: Eén: ik barbecue eigenlijk niet graag, omdat ik zo’n gewone had en alles mislukt daarop. Je kent het wel: of het raakt niet op tijd gaar, of het komt er verkoold af. Best wel frustrerend voor iemand die vrolijk wordt van koken en super graag gasten ontvangt. Niet zo met de Big Green Egg. Dat ding is gewoon fantastisch, BBQ is eigenlijk niet het juiste woord. Je kan van urenlang op 80º rustig roken tot een inferno gaan. Als Doel 4 ooit stilvalt starten ze in mijn tuin Heverlee 1 op, klaar.
Twee: hier kan ik mijn culinaire lusten op botvieren. In plaats van triestig te zijn na een mislukte barbecue heb ik al een paar culinaire hoogstandjes kunnen serveren tot ieders groot jolijt. Ik ben er ook niet een kwartier mee bezig. Nee, het is een bijna dag durend proces, zo een low and slow. Enfin, ik amuseer mij rot.
Drie: het is de beste kamado ter wereld. Die gaat nog tientallen jaren meegaan. Zoals mijn Le Creuset, daar kook ik al 35 jaar in. Een optimale Return On Investment.
Tenslotte, Edelachtbare, er zijn ook een aantal niet zo voor de hand liggende redenen die deze aankoop rechtvaardigden, en die geen betrekking hebben op enkel mezelf. Wij barbecueden vroeger één of maximum twee keer per seizoen, en enkel als er gasten kwamen. Nu doen we het bijna elke week, en gewoon met het gezin. Het gevolg is dat we meer buiten komen en genieten van onze tuin. We hebben een veel langere, fijnere tijd aan tafel met de kinderen. Als wij bijvoorbeeld op vakantie gaan op een camping in de Provence, dan leven we daar ook twee weken buiten en we vinden dat heerlijk. Wij hebben een kleine tuin met een mooi terras, maar gebruikten dat niet echt. Die barbecue was het middel dat we nodig hadden om veel meer buiten te zitten. Kijk nu, de 3.000 euro heeft gezorgd voor een gelukkiger gezin!
Maar het gevoel bleef: ik heb ‘m nog niet helemaal door wat er met me gebeurt. Het was nog steeds goedpraten, rationaliseren.
En toen wist ik het.
Het was een week later, ik gebruikte mijn groene schatje enkel om een steak te bakken -ook al overdreven- dat ik plots besefte wat die monsteruitgave eigenlijk was.
Die barbecue is fuck-you-geld.
Voor de eerste keer heb ik veel geld uitgegeven aan iets wat eigenlijk niet zinnig te verklaren is. Je kan dat niet met goede argumenten staven. En wat een heerlijk gevoel is me dat. Ik loop op een wolk. Fuck sparen, fuck zuinig, fuck excel, fuck geld. Free at last!
Dus verstand op nul?
We zijn dus zo gewend om te sparen en verstandig met geld om te gaan, dat het moeilijk is om naar die andere fase te gaan. Maar ik kan jullie verzekeren... die eerste keer een dikke middenvinger opsteken tegen je eigen financiële ethos is zalig. Belangrijk is dat het ene het andere niet uitsluit. Er moet geen enkel principe en goed gedrag overboord. Integendeel! Het is alleen maar omdat je die eerste jaren intentioneel met je geld bent omgegaan, dat je tijdens je latere jaren voor onbeschaamd genieten kan gaan. Dat gevoel, dat geluk bij die omslag, krijg je alleen maar als je voorheen de offers gebracht hebt. Dus intentioneel omgaan met geld is niet alleen die eerste veertig jaar. Er is inderdaad een art of spending money. Je kan ook intentioneel geld uitgeven.
Met een hartelijke fuck you,
Chris
Zie de studie van de Europese Centrale Bank, 71 pagina’s met alle cijfers van alle leeftijden in alle 22 euro landen
Waar sta jij in de Belgische pyramide? Vergelijk hier jouw vermogen met de andere Belgen, gebaseerd op cijfers van de Nationale Bank van België.